Europe 2031

Sierpień 2026 – rozdroże

W lutym niemiecki kanclerz złożył oficjalną wizytę w Chinach. Odwiedził fabryki chińskich pojazdów elektrycznych i robotów w Hangzhou. Jak wynika z doniesień osób z kręgów zbliżonych do kanclerza, powrócił on z tej podróży z większym poczuciem powagi, nową świadomością pilności sprawy oraz rosnącym przekonaniem, że niemieccy producenci pozostaną w tyle za chińskimi konkurentami, jeśli nie przyspieszą tempa. Teraz planuje podobną podróż do San Francisco. W ciągu ostatnich miesięcy osoby, które darzy szacunkiem – niemieccy liderzy biznesu i ekonomiści, amerykańscy bankierzy – przekonywali go, że rewolucja w dziedzinie sztucznej inteligencji jest faktem. Chce to zobaczyć na własne oczy. Towarzyszy mu delegacja przedstawicieli branży.

Kanclerz nie jest człowiekiem, na którym łatwo zrobić wrażenie, ale po raz kolejny wraca z podróży bardziej wyciszony niż przed wyjazdem. Zdał sobie sprawę, że europejskie elity błędnie zinterpretowały ostatnie 18 miesięcy. Podczas gdy debatowali, czy sztuczna inteligencja napotka przeszkodę, technologia ta rozwijała się szybciej, niż przewidywali nawet jej najzagorzalsi zwolennicy. Podczas gdy rozważali znaczenie sztucznej inteligencji, ta zrewolucjonizowała inżynierię oprogramowania i cyberbezpieczeństwo. A gdy wychwalali swoje suwerenne inicjatywy w zakresie sztucznej inteligencji, ich zależność od amerykańskich dostawców tylko się pogłębiła.

W ciągu kolejnych dni kanclerz prowadzi serię długich rozmów telefonicznych z prezydentem Francji i przewodniczącą Komisji Europejskiej. Wszyscy troje uważają, że Europa znalazła się w punkcie zwrotnym. Sztuczna inteligencja będzie stawała się coraz bardziej zaawansowana. Nie ma żadnego uzasadnionego powodu, by sądzić, że zatrzyma się na poziomie ludzkim. Zmieni ona rynki pracy, struktury bezpieczeństwa oraz równowagę sił między kontynentami. Europa jest zależna i nieprzygotowana. Jeśli statek ma zmienić kurs, trzeba to zrobić teraz.

Pytanie brzmi: jak to osiągnąć? Ich doradcy techniczni apelują o pełną swobodę działania w zakresie regulacji dla dostawców centrów danych i innych firm w łańcuchu dostaw sprzętu. Twierdzą, że tylko radykalna reakcja jest proporcjonalna do stawki. Sztuczna inteligencja zapoczątkuje nową rewolucję przemysłową, a jeśli Europa nie przeprowadzi szybkiej industrializacji, zostanie w tyle. Europa musi działać szybciej niż kiedykolwiek wcześniej w czasach pokoju.

Ich doradcy polityczni apelują o bardziej powściągliwe działania, ostrzegając, że ich rządy mogą nie przetrwać publicznego sprzeciwu wobec takiego pakietu. Ludzie nie lubią sztucznej inteligencji. Francja, Niemcy i UE stoją przed wieloma innymi ważnymi wyzwaniami, a tylko niewielka część wyborców zrozumie tę konieczność. Proponowana przez nich „skuteczna reakcja” może okazać się najskuteczniejsza w kończeniu karier politycznych.

Wrzesień 2026 – optymistyczna wizja

Podczas francusko-niemieckiego szczytu poświęconego suwerenności w dziedzinie sztucznej inteligencji w Strasburgu prezydent Francji i kanclerz Niemiec wygłaszają wspólne przemówienie. Napisali je ich doradcy polityczni.

Caroline ogląda je w domu w Lille. Obaj przywódcy mówią o determinacji i przeznaczeniu. Twierdzą, że Europa nie może już dłużej polegać na innych w kwestii technologii, które będą decydować o jej przyszłości – tę lekcję przyswoiła już w dziedzinie energetyki i obronności. Europa musi więc stworzyć własną sztuczną inteligencję nowej generacji.

Wyzwanie jest ogromne, ale, jak twierdzą, możliwe do pokonania. Potrzebne są inwestycje, przepisy zmuszające amerykańskich dostawców do uczciwej konkurencji oraz społeczeństwo, które będzie kupować europejskie produkty. Przemówienie jest pełne znakomitych haseł.

W kolejnych tygodniach ogłoszenia dotyczące sztucznej inteligencji pojawiają się niemal codziennie. Plan zakłada pokonanie sceptyków i wzbudzenie poczucia nadziei. Inicjatywa „Frontier AI” otrzymuje odpowiednie finansowanie w postaci zastrzyku kapitałowego w wysokości 2 mld euro. Ogłoszono powstanie czterech kolejnych gigafabryk. Uruchomiono nowe programy wdrażania sztucznej inteligencji. Komisja Europejska postawiła zarzuty amerykańskiemu dostawcy modeli sztucznej inteligencji ogólnego przeznaczenia za nieprzestrzeganie ustawy o sztucznej inteligencji (AI Act). Wszczęła również dwa postępowania w sprawie ryzyka systemowego na mocy ustawy o usługach cyfrowych w związku z postępowaniem tego dostawcy w zakresie dezinformacji generowanej przez sztuczną inteligencję, powołując się na najbardziej otwarte przepisy tej ustawy.

Najważniejszym środkiem, o którym współpracownicy Caroline rozmawiają przy kawie, jest popierana przez Francję i Niemcy propozycja Komisji dotycząca rozporządzenia w sprawie suwerenności cyfrowej, nakładającego wymóg, by do 2032 r. krytyczne obciążenia sektora publicznego były obsługiwane w 100% przez europejskie oprogramowanie chmurowe i oparte na sztucznej inteligencji. Koniec z amerykańską sztuczną inteligencją; koniec z amerykańskimi chmurami. Rozporządzenie to jest wzorowane na europejskich celach klimatycznych i ma wyznaczyć wiążący termin, który zmobilizuje wszystkich do działania. Stworzyłoby ono również dużą, gwarantowaną pulę przyszłych klientów dla europejskich dostawców.

Środki te spotkały się z pozytywnym odbiorem. Odłączenie się od Stanów Zjednoczonych cieszy się popularnością, a komentatorzy chwalą ten ruch jako politykę przemysłową na erę sztucznej inteligencji; Europa w końcu wspiera własne firmy technologiczne. Nawet bardziej sceptyczni koledzy Caroline przyznają, że w końcu coś się rusza.

Niektórzy ekonomiści i specjaliści ds. polityki technologicznej wykazują wątpliwości. Twierdzą, że Europa nie może już dłużej unikać nieprzyjemnych kompromisów. Inwestycje są zbyt małe i nie zapewniają wystarczającej siły oddziaływania – gdzie są rynkowe zachęty do budowania mocy obliczeniowych na dużą skalę na europejskiej ziemi? Według tych osób cele w zakresie zamówień publicznych nie rozwiązują fundamentalnych problemów, takich jak rozdrobniony jednolity rynek, nieelastyczne prawo pracy, które szkodzi start-upom i wdrażaniu sztucznej inteligencji, czy przepisy krajowe, które praktycznie zamykają sektory takie jak opieka zdrowotna i usługi prawne. I choć działania regulacyjne w ramach ustawy o sztucznej inteligencji są w pełni uzasadnione, te wynikające z ustawy o usługach cyfrowych wydają się przynajmniej częściowo motywowane politycznie. Czy Europa nie powinna rozważniej wybierać swoich celów?

Europejskie elity mają już jednak dość negatywnego nastawienia, a to jest pozytywna wizja – moment, w którym wszyscy się jednoczą we wspólnej walce. Jeśli decydenci mają wątpliwości, większość z nich pozostaje niewypowiedziana.

Caroline z pewnością ma wątpliwości. Martwi się, że cały pakiet dotyczący suwerenności w zakresie sztucznej inteligencji zakłada, iż za sześć lat Europa nadal będzie miała pionierski sektor sztucznej inteligencji, który warto chronić. Co się stanie, jeśli tak nie będzie?

Caroline pisze notatkę, w której porusza tę kwestię, wzywając do podjęcia działań budujących przewagę – planu awaryjnego na wypadek, gdyby europejski lider w dziedzinie sztucznej inteligencji, firma Helios, nie zdołał nadrobić zaległości, gdyby gigafabryki nie spełniły oczekiwań lub gdyby nakazy kupowania europejskich produktów sprawiły, że służby cywilne dysponowałyby gorszymi narzędziami niż amerykańskie. Jej dyrektor uważnie zapoznał się z notatką. Mówi jej, że jest to przemyślany wniosek. Obiecuje przekazać go wyżej.

W prywatnej rozmowie kanclerz Niemiec i prezydent Francji mówią sobie nawzajem, że zrobili wszystko, co było możliwe. Nawet oni nie są w stanie przebić się przez tak wiele politycznych realiów naraz. System nie byłby w stanie tego znieść.

Czerwiec 2027 – zamknięcie okien

W ciągu nadchodzącego lata chińskie laboratorium Zimo udostępnia parametry modelu sztucznej inteligencji klasy Mythosa. Ofensywne zdolności cybernetyczne, które firma Anthropic zabezpieczyła w ramach Projektu Glasswing, są teraz dostępne dla każdego. Niektórzy z tych ludzi nie mają do końca dobrych intencji.

Nowe możliwości pozwalają hakerom przebijać się przez stare, słabo zabezpieczone oprogramowanie komercyjne niczym piła łańcuchowa przez bibułę. Europejskie uniwersytety, szpitale, samorządy regionalne – każda instytucja, która nie zainwestowała w cyberobronę klasy Mythosa – zostaje pozbawiona dostępu do własnych systemów, a na ekranach pojawiają się adresy portfeli kryptowalutowych i nie pozostaje im nic innego, jak tylko zapłacić. Szansę mają tylko ci, którzy wykorzystują sztuczną inteligencję do cyberobrony, co wywołuje wściekłość wobec laboratoriów: to one wywołały epidemię, a teraz sprzedają lekarstwo, często po wygórowanych cenach.

Europa uczy się na własnej skórze, jakie skutki ma dążenie do suwerenności. Rozporządzenie w sprawie suwerenności cyfrowej właśnie weszło w życie, a kilka państw członkowskich już z dużym wyprzedzeniem zaczęło dostosowywać swoje zamówienia publiczne. Amerykański lider w dziedzinie sztucznej inteligencji, firma Atlas, znacznie wyprzedza europejskiego mistrza w tej dziedzinie, firmę Helios, pod względem cyberobrony. Agencje najbardziej zaangażowane w program „Kupuj europejskie” – organizacje, które zaopatrywały się wyłącznie u europejskich dostawców – są teraz tymi, które płacą okupy.

Organizacje, które na boku utrzymywały amerykańską umowę, radzą sobie lepiej. Jednak nawet one dysponują systemami obrony drugiego rzędu. Od czasu wydania dekretu prezydenckiego rząd USA nieformalnie wyraża zgodę na udostępnienie każdego nowego, przełomowego modelu. W rezultacie najlepsze amerykańskie modele do obrony przed atakami cybernetycznymi docierają do Europy od dwóch do sześciu miesięcy po ich premierze na rynku krajowym – niebezpiecznie blisko granicy rozwiązań open source i znacznie później, niż uzyskują do nich dostęp amerykańscy hakerzy. Oficjalnie chodzi tu o bezpieczeństwo i nadzór. Nieoficjalnie Waszyngton odkrył asymetryczną przewagę, której nie ma zamiaru oddać.

Caroline spędza większość czerwca na rozmowach telefonicznych z rządami poszczególnych krajów. Rozmowy są krótkie i nieprzyjemne.

Właśnie gdy sytuacja w Europie staje się nie do utrzymania, zarówno Stany Zjednoczone, jak i Chiny ogłaszają surowe ograniczenia dotyczące udostępniania na zasadach open source pionierskich modeli sztucznej inteligencji. Waszyngton powołuje się na bezpieczeństwo narodowe, wskazując na przyspieszenie badań i rozwoju u przeciwników oraz rozprzestrzenianie się autonomicznych zdolności cybernetycznych. Pekin mówi o stabilności społecznej i porządku. Oba rządy po raz pierwszy doszły do tego samego wniosku: parametry modeli sztucznej inteligencji nowej generacji stały się zbyt niebezpieczne, by udostępniać je komukolwiek.

Wychodząc z biura wieczorem w dniu ogłoszenia decyzji przez Chiny, Caroline zauważa wokół siebie pozytywny nastrój. Pakiet UE dotyczący suwerenności technologicznej wychwalał oprogramowanie open source jako przeciwwagę dla amerykańskiej dominacji w dziedzinie sztucznej inteligencji. A jednak jej współpracownicy odczuwają ulgę. Fala ataków ransomware zwolni. Ataki osiągną stan równowagi, a obrona nadrobi zaległości. Jak twierdzą jej koledzy, kryzys został opanowany. Niewiele osób wydaje się już zastanawiać nad tym, co zakaz udostępniania oprogramowania open source oznacza dla rosnącej zależności Europy.

Styczeń 2028 – analiza

Szesnaście miesięcy po wydarzeniach w Strasburgu Caroline otrzymała awans i została przeniesiona do innego zespołu.

Postęp w dziedzinie sztucznej inteligencji przebiega jeszcze szybciej niż w 2026 roku, dokładnie tak, jak przewidzieli prezesi firm technologicznych. Agenci AI obsługują teraz arkusze kalkulacyjne, projektują oprogramowanie i korzystają z narzędzi finansowych. Jeden model generuje obraz; inny otwiera program Photoshop i przechodzi przez pięćdziesiąt iteracji, aż kompozycja będzie odpowiednia. Caroline ogląda prezentację agenta poruszającego się po oprogramowaniu korporacyjnym z prędkością dwukrotnie większą od ludzkiej, bez ani jednego potknięcia. Obserwowanie tego budzi w niej niepokój. Czołowe amerykańskie laboratoria są na dobrej drodze do zautomatyzowania samych badań nad sztuczną inteligencją. Firma Atlas weszła na giełdę, jej kapitalizacja rynkowa osiągnęła cztery biliony euro, a obecnie wszyscy zgadzają się, że sztuczna inteligencja to nowa wielka rzecz.

Konkurencja również się przerzedziła w wyniku gwałtownego wzrostu wymagań kapitałowych i efektu koła zamachowego w badaniach nad rozwojem sztucznej inteligencji. Amerykańskie firmy zajmujące czwarte i piąte miejsce w dziedzinie sztucznej inteligencji pozostają coraz bardziej w tyle. Jedna z nich rozważa włączenie swoich pionierskich badań do partnerstwa z czołowym laboratorium. Inna uruchomiła równoległą usługę w chmurze i próbuje produkować chipy do sztucznej inteligencji.

Helios, płynąc na fali europejskiej suwerenności, w imponujący sposób utrzymał swoją pozycję, pozostając mniej więcej półtora roku w tyle za amerykańską czołówką. Pozyskał miliardy od nowych europejskich inwestorów i zapobiegł odpływowi talentów.

Względna różnica pozostaje niezmienna, co stanowi swego rodzaju zwycięstwo. Różnica bezwzględna to jednak zupełnie inna historia. W 2023 roku osiemnaście miesięcy stanowiło jedną generację. Teraz, gdy postęp w zakresie możliwości przyspieszył, a cykle iteracji uległy skróceniu, jest ich znacznie więcej. Systemy sztucznej inteligencji nie są już zwykłymi chatbotami: prowadzą kampanie odkrywania leków, automatyzują matematykę i cyberbezpieczeństwo oraz wykonują znaczną część zadań wielu pracowników umysłowych.

Dawny znajomy Caroline, inżynier oprogramowania we francuskim banku detalicznym, opowiada jej przy lampce wina, że jego pracodawca ma surową politykę dotyczącą sztucznej inteligencji. Ma on częściowe pozwolenie na korzystanie z Atlasa. Nie wolno mu jednak przesyłać niczego merytorycznego – nie może nawet nadawać nazw kolumnom w zbiorze danych. Mógłby korzystać z Heliosa, ale jest jeszcze gorzej. W praktyce więc uruchamia Atlasa na prywatnym laptopie, a następnie kopiuje pliki na komputer służbowy.

Ten schemat powtarza się w większości dużych europejskich firm. Każdy wie, że tak się dzieje, ale nikt nie mówi o tym głośno.

Mimo to niektórzy brukselscy politycy nie stracili nadziei.

Inicjatywa „Frontier AI” działa na pełnych obrotach. Francja i Niemcy włożyły wiele politycznej woli w tę organizację non-profit. Zdecydowały się zaoferować konkurencyjne wynagrodzenia i udało im się pozyskać niezwykle utalentowane osoby, z których część ma doświadczenie w amerykańskich laboratoriach. Jedno z kierunków badań tej inicjatywy – modele świata, które można wykorzystać do trenowania robotów – przynosi naprawdę obiecujące wyniki, które przyciągają międzynarodową uwagę.

Budżet UE na rok 2028 zapewnił nowe, znaczne środki na sztuczną inteligencję w nauce: medycynie, materiałoznawstwie, czystej energii – czyli w obszarach, w których Europa wciąż ma realne szanse na sukces. Po trudnym początku pilotażowe projekty wdrożeniowe przynoszą pozytywne wyniki. Lekarze są bardziej produktywni. Nauczyciele odnotowują lepsze wyniki swoich uczniów.

Nie spełniły się również ostrzeżenia o katastrofie na rynku pracy. Nawet w sektorach o wysokim stopniu wdrożenia sztuczna inteligencja nie powoduje znaczącego spadku liczby miejsc pracy. Pracownicy potrafiący koordynować systemy sztucznej inteligencji – konsultanci, prawnicy, inżynierowie oprogramowania, analitycy, projektanci – odnotowują wzrost wydajności i wynagrodzeń. W miarę jak sztuczna inteligencja przejmuje rutynowe zadania, coraz większego znaczenia nabierają zdolność oceny sytuacji, relacje z klientami oraz odpowiedzialność.

Jeden z europejskich premierów przyznaje w wywiadzie, że Europa miała powolny start, ale podkreśla, że obecnie nadrabia zaległości, a europejska sztuczna inteligencja napędza nowy wzrost produktywności. Caroline dzieli się tym z Christianem, gdy wraca do domu.

Maj 2028 – kryzys mocy obliczeniowej

Świat domaga się obecnie coraz większej mocy obliczeniowej.

W przypadku każdego poprzedniego wąskiego gardła w łańcuchu dostaw chipów AI udawało się znaleźć rozwiązania zastępcze. Kiedy brakowało zakładów produkcyjnych, TSMC i Samsung zbudowały kolejne. Kiedy amerykańskie sieci energetyczne nie były w stanie obsłużyć dodatkowych centrów danych, laboratoria zakupiły mobilne silniki gazowe i wytwarzały własną energię na miejscu. Kiedy zaczęło brakować pamięci o dużej przepustowości, jej produkcję przekierowano z produktów konsumenckich – co spowodowało gwałtowny wzrost cen smartfonów, ale to był już problem kogoś innego. Obecna przeszkoda jest jednak inna.

ASML, holenderski gigant branży półprzewodników, jest jedyną firmą, która może produkować maszyny EUV wykorzystywane przez TSMC do wytwarzania chipów AI. Produkcja wzrosła z 60 do 85 maszyn rocznie – to prawdziwy postęp, ale całkowicie niewystarczający w obliczu gwałtownie rosnącego popytu na sztuczną inteligencję. ASML ma ponad 5000 dostawców w łańcuchu dostaw. Jeśli którykolwiek z nich nie osiągnie wyznaczonych celów, cała sieć ulega spowolnieniu. Inżynieria jest tak złożona, że udoskonalenie nawet jednej z 100 000 części maszyny wymaga stopnia doktora oraz wieloletniego, specjalistycznego doświadczenia. Takich ekspertów nie da się wyczarować z powietrza.

Waszyngtonowi nie podoba się fakt, że ASML nadal eksportuje część swoich starszych maszyn do litografii immersyjnej – nazywanych w branży „DUVi” – do wybranych chińskich firm, które wykorzystują je do produkcji nieco mniej zaawansowanych chińskich chipów AI.

Po krótkim okresie porozumienia w kwestii oprogramowania open source stosunki między USA a Chinami ponownie uległy pogorszeniu w ciągu ostatniego roku. Waszyngton obawia się, że Chiny prześcigną USA, gdy tylko ukończą budowę krajowego przemysłu półprzewodnikowego. Chiny inwestują ogromne ilości energii w oszałamiającym tempie, podczas gdy amerykańska produkcja energii elektrycznej w porównaniu z nimi utknęła w martwym punkcie. Jeśli sztuczna inteligencja stanie się wyścigiem o budowę jak największej liczby centrów danych, to w dłuższej perspektywie wygrają Chiny. Pekin ze swojej strony obawia się, że Waszyngton osiągnie nieodwracalną przewagę w zakresie wojskowej sztucznej inteligencji, zanim Chiny doprowadzą do dojrzałości swój ekosystem półprzewodników. W takim przypadku Stany Zjednoczone mogłyby wykorzystać swoją przewagę w dziedzinie sztucznej inteligencji do wywalczenia ustępstw geopolitycznych. Niepokój w Pekinie nie maleje, gdy niektórzy amerykańscy dyrektorzy generalni firm zajmujących się sztuczną inteligencją otwarcie mówią o wykorzystaniu wojskowej sztucznej inteligencji do „demokratyzacji” reżimów autokratycznych.

Waszyngton zdał sobie sprawę, że ma niewiele czasu na podjęcie działań. Jego przewaga w dziedzinie sztucznej inteligencji wynika w dużej mierze z przemyślanych kontroli eksportowych wprowadzonych wiele lat temu w odniesieniu do holenderskich maszyn EUV i amerykańskich chipów do sztucznej inteligencji. Teraz umacnia swoje stanowisko w tej kwestii. Wywiera presję na Holandię, by wstrzymała pozostały eksport firmy ASML oraz serwisowanie jej maszyn DUVi. To poważna eskalacja, ponieważ Chiny wykorzystują te same maszyny do produkcji krajowych chipów do artykułów codziennego użytku, takich jak smartfony i laptopy.

Holendrzy stawiają opór i szukają wsparcia u innych państw członkowskich UE. Rozumieją argumentację Waszyngtonu, ale nie chcą, by nimi dyrygowano, a tym bardziej nie chcą dać się wciągnąć w konflikt między wielkimi mocarstwami przez administrację, która przez ostatnie dwa lata znęcała się nad Europą.

Komisja popiera Holendrów, ale kilka państw członkowskich obawia się amerykańskich działań odwetowych, jeśli Europa będzie nadal eksportować te maszyny. Europejskie stanowisko ulega rozpadowi, zanim zdążyło się właściwie ukształtować.

Czując się zdradzeni, Holendrzy zwracają się do Japonii i Korei Południowej – krajów zajmujących równie ważne pozycje w łańcuchu dostaw sprzętu, które również borykają się z presją ze strony Stanów Zjednoczonych – w celu skoordynowania wspólnej odpowiedzi. Obie stolice pozostają jednak w dużym stopniu zależne od amerykańskiego wsparcia wojskowego, a na dodatek w ciągu ostatnich dwóch tygodni odwiedzili je wysocy rangą amerykańscy urzędnicy. Grzecznie odmawiają współpracy.

Kiedy Holendrzy pozostają nieugięci, Waszyngton im grozi. Może powołać się na zasadę „Foreign Direct Product Rule” – przepis, który pozwala Waszyngtonowi sprawować jurysdykcję nad każdym produktem wyprodukowanym w dowolnym miejscu na świecie przez dowolną osobę, o ile został on wyprodukowany przy użyciu amerykańskiej technologii lub oprogramowania. Jest to ten sam instrument, którego Waszyngton użył do zdławienia Huawei w 2020 roku. Maszyny ASML spełniają te kryteria wielokrotnie. Dalsza sprzedaż jakichkolwiek urządzeń DUVi do Chin oznaczałaby, że ASML naruszyłoby prawo amerykańskie. Firma mogłaby ponieść druzgocące kary – odebranie przywilejów eksportowych, grzywny cywilne oraz, teoretycznie, odpowiedzialność karną poszczególnych członków kadry kierowniczej. Takie kary zaszkodziłyby również Stanom Zjednoczonym, które są uzależnione od maszyn ASML. ASML nie może jednak pozwolić sobie na sprawdzenie blefu Waszyngtonu. Holendrzy ustępują.

W Brukseli Caroline między spotkaniami czyta wiadomości na telefonie. Myśli o swojej notatce z 2026 roku dotyczącej potrzeby zbudowania przewagi negocjacyjnej. Przypomina sobie przyjazną minę swojego dyrektora, kiedy powiedział jej, że to przemyślany wkład.

Sierpień 2028 – zapowiedź przyszłości

Modele sztucznej inteligencji nie myślą już w języku angielskim.

Zamiast zapisywać swoje myśli na cyfrowym notatniku – systemie stosowanym od początku 2025 r., który ludzie potrafią odczytać – nowe systemy przeglądają długie listy liczb, zwane wektorami wielowymiarowymi, których nikt, nawet inne modele sztucznej inteligencji, nie potrafi właściwie zinterpretować. Systemy te, uwolnione od konieczności przekładania swoich złożonych myśli na język angielski, myślą szybciej i głębiej. Powoduje to gwałtowny skok w zakresie inteligencji i możliwości.

Badacze zajmujący się bezpieczeństwem, którzy śledzą te prace, są zaniepokojeni – wiele z ich strategii kontroli modeli opierało się bezpośrednio na dostępności tych notatników. Skąd będziemy wiedzieć, że modele nie realizują potajemnie własnych celów? W jaki sposób organy monitorujące nadużycia wychwycą niepokojące zachowania, jeśli nie będą w stanie odczytać toku rozumowania? W Brukseli eksperci chcą, aby Biuro UE ds. Sztucznej Inteligencji zmusiło twórców do powrotu do systemów opartych na notatnikach roboczych lub do przedstawienia innych dowodów potwierdzających, że rozumieją, co dzieje się „pod maską”. Biuro ds. Sztucznej Inteligencji jest już jednak zaangażowane w gorące postępowania przeciwko dwóm amerykańskim firmom. Stosunki transatlantyckie nie wytrzymają kolejnego obciążenia.

Dla większości ludzi bardziej bezpośrednie skutki dotyczą możliwości. Modele, które wcześniej nie były w stanie niezawodnie realizować wielodniowych projektów badawczych, teraz są w stanie to zrobić. W Stanach Zjednoczonych pracodawcy, którzy dotychczas wstrzymywali się z redukcją zatrudnienia, teraz podejmują takie działania. Zatrudnianie na stanowiskach podstawowych ulega dalszej stagnacji. Bezrobocie rośnie.

W Europie obserwuje się mniejszy nacisk na rynek pracy, ale także mniejszy wzrost gospodarczy: gospodarka unijna rośnie w tempie 1,6%, podczas gdy w Stanach Zjednoczonych odnotowuje się 3,8%. Różnica ta jest niezaprzeczalna i powszechnie przypisuje się ją różnicom w czerpaniu korzyści z AI. Europa ma dostęp w większości do tych samych modeli, ale nie jest w stanie osiągnąć takich samych korzyści ekonomicznych. Istnieją trzy powody.

Pierwszym z nich jest własność. Firmy działające w branży sztucznej inteligencji oraz dostawcy infrastruktury, których przychody gwałtownie rosną, mają siedziby w Stanach Zjednoczonych. Istnieją europejskie startupy zajmujące się sztuczną inteligencją, ale to amerykański kapitał venture zapewnia im rundy finansowania umożliwiające skalowanie działalności, a te szybko rozwijające się firmy coraz częściej przenoszą się za granicę.

Drugim powodem jest stopień wdrożenia. Pomimo europejskich projektów pilotażowych amerykańskie firmy agresywniej wdrażają najnowocześniejsze rozwiązania AI do swoich procesów roboczych. Niektóre europejskie firmy są hamowane przez fragmentaryczne przepisy, a inne – przez kulturę zarządzania nastawioną na unikanie ryzyka lub wewnętrzne zasady, które wymuszają stosowanie gorszych własnych rozwiązań. Kancelaria prawna w Mediolanie, która niegdyś pobierała wysokie stawki za swoją wiedzę z zakresu włoskiego prawa handlowego, obecnie konkuruje z amerykańską firmą, której sztuczna inteligencja obsługuje jednocześnie jurysdykcje włoską, francuską i niemiecką – szybciej i taniej. Prawnicy tej włoskiej kancelarii nadal nie mają dostępu do najnowocześniejszych modeli. Ten sam schemat powtarza się w branżach doradztwa, oprogramowania, marketingu i finansów.

Trzecim czynnikiem jest to, co dzieje się z firmami, które faktycznie wdrażają te rozwiązania. Wiele średnich amerykańskich przedsiębiorstw w ciągu kilku miesięcy przeprowadza restrukturyzację wokół sztucznej inteligencji – spłaszczone schematy organizacyjne, mniejsze zespoły, szybsze cykle – podczas gdy europejskim firmom często zajmuje to lata. Rady zakładowe spowalniają głębokie wdrażanie zaawansowanych narzędzi sztucznej inteligencji; przepisy dotyczące ochrony zatrudnienia utrudniają zwolnienie pracowników, których zadania można zautomatyzować, a których siła robocza byłaby potrzebna w tych segmentach rynku pracy, gdzie występują niedobory. Podczas gdy niektórzy pracownicy stają się znacznie bardziej produktywni dzięki sztucznej inteligencji, niewielka, ale rosnąca liczba europejskich pracowników zajmuje się „udawaniem pracy”: logują się, uczestniczą w spotkaniach, ale poza tym pozwalają agentom wykonać większość pracy w ułamku czasu. Ma to też swoje zalety: oznacza więcej czasu dla rodziny, długie przerwy obiadowe i popołudniowe spacery. Minusem jest to, że firmy płacą zarówno za sztuczną inteligencję, jak i za nieproduktywnych pracowników, a kapitał, który powinien finansować wzrost gospodarczy, pozostaje zamrożony na poczet utrzymania obecnej siły roboczej.

Ma to miejsce w czasie, gdy gospodarka europejska już boryka się z trudnościami – jej kluczowe gałęzie przemysłu wytwórczego coraz częściej przenoszą się za granicę, a wśród najbardziej dotkniętych tym zjawiskiem są niegdyś tak chwaleni producenci samochodów. Nie wykorzystały one wzrostu popularności pojazdów elektrycznych, w związku z czym stoją w obliczu ogromnej presji ze strony tańszych i lepszych chińskich samochodów, co sprawia, że przyszłość milionów pracowników staje się niepewna.

A teraz zaczyna się również kurczyć europejska podstawa opodatkowania. Pieniądze, które kiedyś trafiały do pracowników, w coraz większym stopniu płyną do amerykańskich firm i ich inwestorów, a znaczna ich część jest kierowana przez jurysdykcje o niskich podatkach, do których europejskie urzędy skarbowe nie mają dostępu. Jednocześnie na całym kontynencie rośnie liczba wniosków o zasiłek dla bezrobotnych – nie dramatycznie, ale dane z USA wskazują, w jakim kierunku zmierzają sprawy. Z kolei wzrost popularności sztucznej inteligencji powoduje wzrost globalnych stóp procentowych, co sprawia, że kraje takie jak Francja muszą przeznaczać coraz większą część rocznego budżetu na spłatę długu publicznego.

Listopad 2028 – vox populi

Trwają wybory prezydenckie w Stanach Zjednoczonych. Świat, jak zawsze, wstrzymuje oddech.

Sztuczna inteligencja była kluczowym tematem kampanii, ale nie w sposób, na jaki liczyła branża. Obecnie większość Amerykanów nie chce mieć z nią nic wspólnego. Organizacje ekologiczne martwią się zużyciem energii przez centra danych; związki zawodowe obawiają się o miejsca pracy. Nauczyciele chcą, by zniknęła z sal lekcyjnych; prawnicy – z sal sądowych.

Podczas prawyborów populiści zarówno z lewicy, jak i z prawicy opierali swoje programy na zdecydowanym sprzeciwie wobec sztucznej inteligencji. Wzywali do ograniczenia centrów danych, ochrony pracowników, zakazu stosowania sztucznej inteligencji w edukacji oraz wprowadzenia ograniczeń wiekowych. W wyborach powszechnych pojawiło się więcej kandydatów centrowych – silne powiązania z branżą pomogły wesprzeć kampanie prezydenckie – jednak nastroje te nie zniknęły. Ludzie są wściekli.

Poglądy anty-AI obejmują całe spektrum polityczne, ale nie jednoczą ludzi. Pojawiły się podziały, nie tylko na osi Demokraci–Republikanie, lecz także między elitami korzystającymi z AI a klasą średnią, która uważa ją za przerażającą, dehumanizującą lub niemoralną i która na własne oczy obserwuje narastanie nierówności w czasie rzeczywistym. Coraz więcej ludzi wychodzi na ulice; wielu prezesów firm technologicznych padło ofiarą prób zamachów na życie. Niedawno podpalono centrum danych. Jednak rząd USA nie może podjąć zdecydowanych działań przeciwko sztucznej inteligencji. Nowy prezydent, podobnie jak jego poprzednik, jest przekonany, że Stany Zjednoczone muszą wygrać wyścig w dziedzinie sztucznej inteligencji z Chinami, w przeciwnym razie staną w obliczu niedopuszczalnych zagrożeń dla bezpieczeństwa narodowego. Zamiast więc dać społeczeństwu to, czego chce, proponuje prowizoryczne rozwiązania, próbując uspokoić ludzi.

Nastroje anty-AI rozprzestrzeniają się również w Europie. Ludzie są wściekli na amerykańskie firmy technologiczne i chcą, by rządy podjęły działania. Domagają się skuteczniejszych zabezpieczeń społecznych, nie zdając sobie sprawy, że Europa z trudem jest w stanie utrzymać te, które już wprowadziła.

Tymczasem europejskie firmy zajmujące się sztuczną inteligencją coraz bardziej pozostają w tyle.

Różnica między Heliosem a Atlasem pogłębiła się jeszcze bardziej – mimo inwestycji publicznych, dotacji na moc obliczeniową i preferencyjnych kontraktów na zamówienia publiczne. Amerykańskie laboratoria, napędzane przez roje wewnętrznych agentów AI piszących większość własnego kodu, osiągają postęp algorytmiczny ponad dwukrotnie szybszy niż w przypadku pracy wyłącznie z udziałem ludzi. Jedynie ograniczenia obliczeniowe powstrzymują jeszcze szybszy postęp, a Atlas dysponuje większą mocą obliczeniową niż ktokolwiek w historii. Mnożnik kosztów badań Heliosa, dysponującego ułamkiem mocy obliczeniowej i pozbawionego dostępu do najlepszych amerykańskich modeli do użytku wewnętrznego, jest praktycznie niezauważalny. Z każdym miesiącem przepaść ta pogłębia się.

Działania publiczne przynoszą korzyści społeczne, ale nie wzmacniają w znaczący sposób europejskiej suwerenności. Inicjatywa „Frontier AI” osiągnęła imponujące postępy w zakresie interpretowalności, co korzystnie wpływa na niezawodność sztucznej inteligencji na całym świecie, jednak jej program dotyczący modeli świata został przejęty. Gdy tylko wyniki zaczęły się poprawiać, firma Atlas zwróciła uwagę na postępy Inicjatywy, szybko powołała własny zespół i zdołała pozyskać czterech najlepszych naukowców z Inicjatywy „Frontier AI” w zamian za astronomiczne budżety na moc obliczeniową. Naukowcy chcieli zostać – mówią o tym kolegom przy odejściu. Wierzyli w europejski projekt i chcieli pomóc. Jednak w pewnym momencie sama wiara nie wystarcza.

Opinia publiczna dostrzega, że wielka strategia UE w zakresie sztucznej inteligencji poniosła porażkę. Inwestycje nie pozwoliły liderom, takim jak Helios, nadrobić zaległości. Działania regulacyjne w ramach DSA nie wyrównały szans; ich najwidoczniejszym efektem było zirytowanie Amerykanów i pogorszenie stosunków między UE a USA.

Europa zainwestowała w ten projekt ogromny kapitał polityczny – i rzeczywisty kapitał – a przyznanie się do porażki oznaczałoby przyznanie, że poświęciła dwa lata i dziesiątki miliardów euro na ślepą uliczkę. Dlatego podejmuje jeszcze aktywniejsze działania.

Komisja Europejska ogłasza utworzenie nowego Europejskiego Funduszu Suwerenności w zakresie sztucznej inteligencji o wartości 20 miliardów euro, skupiającego się na fotonice, sztucznej inteligencji brzegowej oraz innych paradygmatach „nowej fali”. Jest to ewidentnie ryzykowne posunięcie. Te same instytucje, którym nie udało się przekształcić pieniędzy w przełomowe możliwości, są proszone o podjęcie kolejnej próby, tym razem z trudniejszym celem i w krótszym czasie. Jak powiedział Caroline polski eurodeputowany podczas przyjęcia, jest to pierwszy znany przypadek podwyższenia stawki bez żadnych kart w ręku.

Zaczynają się problemy. W Niemczech partia populistyczna opierająca się na programie wyraźnie skierowanym przeciwko sztucznej inteligencji – Zatrzymajcie maszyny, ratujcie niemieckie miejsca pracy – zajmuje pierwsze miejsce w sondażach przed zbliżającymi się wyborami federalnymi. We Włoszech, gdzie od pół dekady normą są rządy eurosceptyczne, partie populistyczne otwarcie prowadzą kampanię na rzecz referendum w sprawie członkostwa w UE.

W Paryżu kończy się cierpliwość. Pałac Elizejski nie wierzy już, że realizacja planu UE nastąpi w wymaganych terminach. Helios, jedyny prawdziwy europejski gracz pozostały na rynku modeli językowych (LLM), może być o kilka miesięcy od trwałego wyeliminowania z rynku. Po intensywnych negocjacjach Francja ogłasza inwestycję państwową w wysokości 15 mld euro w firmę Helios w zamian za 17-procentowy udział w kapitale, miejsce w zarządzie oraz prawo weta w przyszłych rundach pozyskiwania funduszy.

Styczeń 2029 – marzenia o gospodarce opartej na robotach

Chińska strategia dotycząca sztucznej inteligencji nie różni się znacznie od strategii UE poza jedną kluczową kwestią: wydaje się przynosić efekty. Podobnie jak Bruksela, Pekin wspiera swoje najbardziej obiecujące przedsiębiorstwa, chroniąc branżę za pomocą dotacji i wymogów dotyczących zamówień publicznych oraz dążąc do szybkiego wdrożenia nowych rozwiązań. Scentralizowanemu i autorytarnemu państwu łatwiej jest jednak narzucić własny program niż 27 skłóconym państwom członkowskim w ramach liberalnej demokracji. Kiedy zasoby obliczeniowe były rozproszone między różnymi laboratoriami, Komunistyczna Partia Chin po prostu nakazała tym laboratoriom połączenie zasobów; Komisja Europejska nie ma takich uprawnień. Chińska pula talentów jest większa, a kraj ma dostęp do taniej i obfitej energii. Chińskie laboratoria badawcze pozostają w tyle za Stanami Zjednoczonymi o nie więcej niż rok.

Co ważne, Chiny nie uważają, że ich strategia opiera się na byciu w czołówce najnowocześniejszych osiągnięć w dziedzinie kognitywnej sztucznej inteligencji . Rząd zawsze chciał, aby sztuczna inteligencja w pierwszej kolejności pobudzała realną gospodarkę, a w produkcji robotów ma ogromną przewagę. Ogromne dotacje państwowe sprawiły, że roczna produkcja humanoidalnych robotów przekroczyła milion sztuk; robota domowego można obecnie kupić za 10 000 euro. W miastach takich jak Shenzhen powszechnie widuje się humanoidy sprzątające ulice lub paczki dostarczane przez robotyczne czworonogi. Pekin stawia na to, że wystarczy tylko trzymać się tuż za Doliną Krzemową w dziedzinie sztucznej inteligencji, aby jego przewaga przemysłowa zaczęła przynosić korzyści w miarę pojawiania się nowych możliwości związanych z robotyką.

To założenie nadal wydaje się realne, a w Stanach Zjednoczonych narastają obawy. Amerykańscy politycy zaczęli nazywać wyścig w dziedzinie sztucznej inteligencji z Chinami „drugą zimną wojną”. Napięcia wzrosły jeszcze bardziej, odkąd Stany Zjednoczone zmusiły firmę ASML do wstrzymania eksportu do Chin, a Pekin i Waszyngton od tego czasu wzmocniły zabezpieczenia wokół swoich programów rozwoju sztucznej inteligencji. W Stanach Zjednoczonych naukowcy są sprawdzani przez agencje wywiadowcze i potrzebują poświadczenia bezpieczeństwa, aby uzyskać dostęp do parametrów najnowocześniejszych modeli, a rząd federalny regularnie oskarża Chiny o kradzież tajnych algorytmów. Chiny częściowo upaństwowiły firmę Zimo i angażują znaczne zasoby w działania związane ze sztuczną inteligencją. Kiedy w pobliżu dużego centrum danych Zimo doszło do awarii części chińskiej sieci energetycznej, rozeszły się plotki, że było to wynikiem wspieranego przez USA cyberataku opartego na sztucznej inteligencji.

Kwiecień 2029 – dostęp do wszystkich obszarów

Popyt na sztuczną inteligencję gwałtownie rośnie, a podaż mocy obliczeniowej nie nadąża. Laboratoria racjonują dostęp do swoich najnowocześniejszych modeli i podnoszą ceny; przedsiębiorstwa desperacko domagają się tokenów.

Amerykańskie firmy obsługują 70% światowej mocy obliczeniowej przeznaczonej na sztuczną inteligencję i sprzedają swoje usługi na całym świecie. Oznacza to, że amerykańska infrastruktura służy do zwiększania wydajności zagranicznych przedsiębiorstw, zdolności zagranicznych sił zbrojnych oraz konkurencyjności zagranicznych laboratoriów – choć w tym ostatnim przypadku dzieje się to poprzez nielegalne ataki skupione na ekstrakcji modeli, a nie legalną sprzedaż. Waszyngton z dnia na dzień robi się coraz bardziej zaniepokojony tą sytuacją.

Amerykański przegląd bezpieczeństwa narodowego został sformalizowany i nie udaje się już, że ma on charakter dobrowolny. Dostęp do najwydajniejszych modeli jest domyślnie ograniczany, częściowo w celu oszczędzania mocy obliczeniowej dla amerykańskich klientów. Najpierw otrzymują je krajowe agencje rządowe; następnie rządy państw sojuszniczych; a państwa wrogie – w ogóle.

Ale dostęp do modeli i ich wag to jedno. Niedobór mocy obliczeniowej oznacza, że inferencja jest również na wagę złota, a do kwietnia Waszyngton ma już tego dość. Zaczyna nie tylko ograniczać dostęp, lecz także racjonować wykorzystanie, nawet w przypadku krajów należących do sojuszu.

Zasada Frontier Inference Services Rule (FISR) to system licencyjny oparty na podziale na kraje. Kraje z poziomu 1 – bliscy sojusznicy, tacy jak anglojęzyczne państwa należące do sojuszu wywiadowczego „Five Eyes”, a także Japonia, Korea Południowa, Tajwan i Holandia – otrzymują nieograniczony dostęp komercyjny i mają złagodzone wymogi sprawozdawcze. Kraje z poziomu 3, czyli wrogie państwa, takie jak Iran, Rosja i Chiny, domyślnie nie mają żadnego dostępu. Większość krajów europejskich znajduje się wśród około 100 krajów poziomu 2, plasujących się pomiędzy tymi dwiema grupami. Zgodnie z FISR łącznie nie więcej niż 25% „frontier inference” (wykorzystania danych z analizy najnowszej generacji) danego dostawcy może trafić do klientów z poziomu 2, przy czym poszczególne licencje są weryfikowane pod kątem szeregu czynników, w tym „zgodności z interesami bezpieczeństwa narodowego Stanów Zjednoczonych”.

Dla Brukseli liczy się właśnie ten 25-procentowy limit, co stanowi złą wiadomość. Klienci europejscy stanowią obecnie samodzielnie prawie jedną czwartą amerykańskich mocy obliczeniowych przeznaczonych na inferencję. Sprawiedliwy podział tych zasobów między około osiemdziesiąt innych krajów oznaczałby z grubsza zmniejszenie przydziałów dla Europy o połowę. W ciągu tygodnia europejscy klienci biznesowi bez długoterminowych umów otrzymują od swoich dostawców powiadomienia o ograniczeniu wolumenów i podwyższeniu cen. Nie mogą oni zmienić dostawcy na inne laboratorium, ponieważ każdy amerykański dostawca podlega tym samym ograniczeniom.

Europa jest uzależniona od amerykańskiej sztucznej inteligencji, ale Stany Zjednoczone nie są w ten sposób uzależnione od Europy. Zasoby obliczeniowe są obecnie tak ograniczone, że utrata europejskich klientów nie ma zauważalnego wpływu na wyniki finansowe laboratoriów: już wcześniej borykały się one z ograniczeniami wydajności, więc moc obliczeniowa, której nie sprzedają już do Europy, może zostać przekierowana na ukryty popyt amerykański lub po prostu na własne wewnętrzne badania i rozwój. Atlas i jego konkurenci prywatnie namawiają Biały Dom do złagodzenia stanowiska – ograniczenia te grożą zamknięciem przyszłych rynków i są fatalne z punktu widzenia wizerunku. Nie chcą jednak publicznie wyrażać swoich obaw, ponieważ wraz ze wzrostem ograniczeń dotyczących sztucznej inteligencji związanych z bezpieczeństwem narodowym coraz ważniejsze stają się dobre relacje z rządem federalnym. Poza tym skupiają się na wygraniu wyścigu o możliwości technologiczne i utrzymaniu kontroli nad systemami sztucznej inteligencji, które szybko stają się sprytniejsze od zarządzających nimi ludzi. Na Waszyngton nie jest wywierana prawie żadna presja, by zmienił swoje stanowisko.

W Brukseli zwołano nadzwyczajne posiedzenie Rady Europejskiej. Francuscy i niemieccy ministrowie udają się do Waszyngtonu, by domagać się przyznania statusu poziomu 1. Powiedziano im, że poziom 2 lepiej odzwierciedla „obecny stan stosunków dwustronnych”.

Caroline czyta komunikat w metrze w drodze do domu. Zawsze wiedziała, że ta chwila nadejdzie. Nadal jednak jest to dla niej ogromnym ciosem.

Maj 2029 – punkt zwrotny

Tydzień po wprowadzeniu limitu wnioskowania telefony w europejskich stolicach dzwonią bez przerwy, a ogarnięte paniką przedsiębiorstwa próbują odwlec nieuniknione. Prezes francuskiego przedsiębiorstwa użyteczności publicznej dzwoni do Pałacu Elizejskiego, by poinformować, że jego zespoły ds. cyberbezpieczeństwa już teraz przegrywają walkę z atakami opartymi na sztucznej inteligencji, a ograniczenie o połowę dostępu do amerykańskich modeli pionierskich naraziłoby infrastrukturę krytyczną na niebezpieczeństwo.

Szef duńskiego giganta logistycznego informuje premiera kraju, że lata optymalizacji sprawiły, iż firma stała się zależna od amerykańskich systemów, których obecnie nie da się łatwo zastąpić, a cały jej model biznesowy jest zagrożony. Niemiecka delegacja mniejszych przedsiębiorstw ostrzega Kancelarię Kanclerza, że same podwyżki cen uniemożliwią tysiącom małych firm korzystanie z najnowocześniejszych rozwiązań sztucznej inteligencji.

Europejskie firmy, które były na tyle sprytne, by odłożyć na później lub wycofać się ze swoich suwerennych strategii dotyczących sztucznej inteligencji, spędziły lata na budowaniu swojej działalności z wykorzystaniem najnowocześniejszych rozwiązań w zakresie sztucznej inteligencji. Teraz grozi im, że te rozwiązania zostaną im wyjęte spod nóg. Europejskie alternatywy mają prawie dwa lata opóźnienia. Chińskie alternatywy w rzeczywistości nie wchodzą w grę dla nikogo, kto ma dział ds. zgodności z przepisami.

W Brukseli nikt już nie twierdzi, że sztuczna inteligencja jest przereklamowana. Caroline od miesięcy nie słyszała słowa „bańka” w tym kontekście. Jej dyrektor, który kiedyś twierdził, że ona przesadza, teraz spędza dni na rozmowach telefonicznych ze stolicami państw członkowskich, oceniając skalę szkód. We wtorek po południu zatrzymuje się przy jej biurku z dwiema kawami i podaje jej jedną. Piją je, prawie nic nie mówiąc. Caroline zdaje sobie sprawę, że ten gest jest najbliższy przeprosinom, jakie jest w stanie jej zaoferować.

Wszyscy rozumieją problem, ale zrozumienie go a możliwość jego rozwiązania to dwie zupełnie różne rzeczy. Popyt na modele Helios gwałtownie wzrósł, znacznie przekraczając możliwości produkcyjne firmy. Gigafabryki są wreszcie w budowie, ale zaczną działać dopiero w przyszłym roku, a nawet wtedy będą stanowić jedynie niewielką część tego, co jest potrzebne, by wypełnić lukę.

Europejska gospodarka jest dławiona. Po serii napiętych rozmów telefonicznych z Waszyngtonem europejscy przywódcy postanawiają, że należy podjąć drastyczne kroki. Po raz pierwszy w swojej historii Komisja wszczyna formalne postępowanie w ramach instrumentu przeciwdziałania przymusowi – handlowej bazooki, jak od lat nazywa go brukselska prasa, kiedy jeszcze był to środek odstraszający, którego nikt tak naprawdę nie spodziewał się użyć.

Po czterech miesiącach oceny stwierdzono, że FISR stanowi ekonomiczny przymus. Ocena ta prowadzi jednak również do niewygodnego wniosku: oczywisty odwet przyniósłby skutek odwrotny do zamierzonego. Cła na amerykańskie usługi w chmurze i usługi cyfrowe podniosłyby cenę najnowocześniejszych rozwiązań, o które europejskie przedsiębiorstwa już teraz zaciekle walczą. Wykluczenie amerykańskich dostawców z zamówień publicznych – groźba, która dziesięć lat temu byłaby dotkliwa – jest bezprzedmiotowe, bo zapewni to rozporządzenie w sprawie suwerenności cyfrowej.

Dlatego proponowane środki zaradcze sięgają po mniej oczywiste narzędzia tego instrumentu: zawieszenie ochrony własności intelektualnej, jaką laboratoria amerykańskie posiadają na jednolitym rynku, oraz kontrolowanie – lub blokowanie – przejęć europejskich firm przez podmioty amerykańskie. Są one tak skalkulowane, by uderzyć w eksporterów z Waszyngtonu, nie naruszając przy tym europejskich budżetów na infrastrukturę obliczeniową.

Środkiem, który zadałby największy cios, jest ten wymierzony w łańcuch dostaw litografii: ograniczenie eksportu i serwisu firmy ASML do amerykańskich fabryk w Arizonie. Jest to również środek o charakterze nuklearnym, prowokujący reakcję, na którą Europa może nie być w stanie sobie pozwolić.

W głosowaniu nie udało się uzyskać wymaganej większości kwalifikowanej. Holandia i Irlandia sprzeciwiają się, powołując się na stosunki transatlantyckie. Polska i kraje bałtyckie, zaniepokojone sytuacją w Rosji, robią to samo. Włochy wstrzymują się od głosu. Oficjalnie wysoki rangą urzędnik Komisji mówi dziennikarzom, że wynik odzwierciedla „różnice w krajowych ocenach otoczenia strategicznego”. Nieoficjalnie francuski urzędnik mówi tym samym dziennikarzom, że delegaci zbytnio boją się Waszyngtonu, by użyć broni, którą budowali przez dekadę.

Caroline spędza większość lata na spotkaniach kryzysowych. Ci sami ludzie, którzy kilka lat temu mówili jej, że wszystko będzie dobrze, teraz pytają ją, czy da się jeszcze coś zrobić. Odpowiada im, że szansa na podjęcie znaczących działań przepadła gdzieś między 2025 a 2027 rokiem. Teraz pozostaje już tylko łagodzenie skutków.

Luty 2030 – szok na rynku pracy

Europejski „miesiąc miodowy” pozornej pracy – kiedy to ludzie zajmowali się ogrodnictwem, podczas gdy agenci wykonywali za nich zadania, a ich firmy nie mogły ich zwolnić – nie trwa długo.

Europejskie firmy, zmuszone do płacenia pełnych wynagrodzeń ludzkim pracownikom, nie są w stanie konkurować z wydajniejszymi amerykańskimi rywalami, zwłaszcza że hamują je gorsze modele oraz mniej dostępne i droższe zasoby obliczeniowe. Szok najpierw dotyka branże najbardziej narażone na wpływ sztucznej inteligencji. Firmy informatyczne ponoszą straty, ponieważ amerykańskie dostarczają oprogramowanie szybciej i za ułamek kosztów. Średniej wielkości firmy konsultingowe odkrywają, że ich porady są łatwo przewidywane przez najnowocześniejsze modele i nie mają w tej kwestii wiele do dodania.

Co więcej, systemy sztucznej inteligencji stają się coraz lepsze. Ciągłe uczenie się często nazywano ostatnią przeszkodą na drodze do prawdziwej automatyzacji pracy umysłowej. Pracownicy w trakcie swojej kariery zawodowej gromadzą wiedzę kontekstową, zdolność oceny sytuacji oraz wiedzę ukrytą. Systemy sztucznej inteligencji rozpoczynały każdą nową rozmowę z tymi samymi, niezmiennymi parametrami. Długie okna kontekstowe i pamięć zewnętrzna częściowo wypełniały tę lukę, ale model nigdy tak naprawdę nie uczył się niczego nowego podczas wdrażania.

To jednak uległo zmianie. Jeśli najnowszy model Atlasa spędzi sześć tygodni w firmie konsultingowej, zacznie pisać tak, jak to robi ta firma. Uczy się, kto ustępuje komu pierwszeństwa, którzy klienci źle reagują na złe wiadomości, a którzy członkowie kadry kierowniczej cieszą się reputacją stanowiącą cenne oparcie. Wdrożenie nie jest idealne, ale awarie zdarzają się rzadko i są warte swojej ceny. Zadania poznawcze, które kiedyś uważano za bezpieczne, chronione przez rozumowanie kontekstowe lub instytucjonalną, niejawną wiedzę, są teraz zagrożone.

Niewiele osób traci pracę bezpośrednio z powodu sztucznej inteligencji, ale problem polega na tym, że firmy tkwiące w trybie kryzysowym nie tworzą nowych miejsc pracy. Rynek pracy dla absolwentów jest najgorszy od niepamiętnych czasów. Kancelarie prawne, firmy finansowe, biura rachunkowe – każdy, kto wciąż może sobie pozwolić na stawki na najwyższym poziomie lub jest na tyle rozsądny, by podpisać długoterminową umowę – wstrzymał lub ograniczył rekrutację.

Młodszy brat Caroline ukończył latem ubiegłego roku studia magisterskie z zarządzania logistyką i od tamtej pory szuka pracy. Raz w miesiącu jedzą razem kolację w Paryżu – ona płaci – a on pyta ją, czy powinien się przekwalifikować. Nie wie, co mu powiedzieć. Niedobór personelu pielęgniarskiego jest faktem, ale on nie znosi widoku krwi. Nie nadaje się do zawodów rzemieślniczych. Kiwa głową, zamawia kolejne piwo, a ona pozwala mu zmienić temat.

Politycy, którzy zbudowali kariery na programach wyborczych opartych na sprzeciwie wobec sztucznej inteligencji, czują się usprawiedliwieni. Ci, którzy zajmowali niejednoznaczne stanowisko, teraz gorączkowo szukają wyjścia. Protesty na ulicach stają się codziennością w europejskich stolicach – niektórzy domagają się ochrony praw pracowniczych, inni zakazu stosowania amerykańskiej sztucznej inteligencji, jeszcze inni zakazu stosowania wszelkiej sztucznej inteligencji, a wszyscy domagają się, by ktoś w jakimś budynku gdzieś coś zrobił.

Europejskie służby wywiadowcze od ponad roku sygnalizują skoordynowane operacje informacyjne skierowane do europejskiej opinii publicznej. Narracje są dostosowane do lokalnych obaw: amerykańska technologia niszczy kontynent, Waszyngton traktuje Europę jak wasala, stosunki transatlantyckie to ulica jednokierunkowa. Żadna z tych tez nie jest całkowicie niezgodna z prawdą. Haga i Berlin publikują raporty wskazujące Pekin jako źródło tych działań. Opinia publiczna, skłonna zgodzić się z leżącym u podstaw nastrojem niezależnie od tego, kto go wzmacnia, nie przejmuje się tym zbytnio.

Czerwiec 2030 – propozycja nie do odrzucenia

Chiny przodują w dziedzinie robotyki. Teraz jednak Atlas również stawia wszystko na tę kartę.

Firma ogłasza plany zainwestowania setek miliardów w dane przemysłowe i moce produkcyjne, aby budować roboty na skalę porównywalną z chińską. Jej dyrektor generalny przedstawia swoje rozumowanie: Ameryka nadal jest liderem w dziedzinie oprogramowania do sztucznej inteligencji. Z pomocą swojego nowego zespołu zajmującego się systemami modeli świata udało mu się pokonać ostatnie wyzwania programistyczne stojące na drodze do robotyki ogólnego przeznaczenia. Jednak budowa fizycznych łańcuchów dostaw zajmuje lata. Jeśli Atlas zdoła wyprzedzić rywali, przewaga ta będzie się kumulować: wkrótce roboty będą budować fabryki, w których powstają roboty, podobnie jak sztuczna inteligencja pisze kod, który ulepsza samą sztuczną inteligencję.

Żeby jednak dogonić Chiny, jest jeszcze sporo do zrobienia. Choć budowa nowej fabryki robotów w Stanach Zjednoczonych zajmuje dwa lata, w Chinach trwa to zaledwie siedem miesięcy. Dziesięcioletni okres gwałtownego rozwoju centrów danych doprowadził do ograniczeń energetycznych w USA, a Amerykanie żywią niechęć do wszystkiego, co wiąże się ze sztuczną inteligencją; nowe zakłady napotykają lokalny opór, a politycy stanowi stają po stronie swoich wyborców. Niezaprzeczalnie szybki wzrost gospodarczy jest hamowany przez infrastrukturę, nierówności społeczne i opinię publiczną.

Dlatego dyrektor generalny Atlasa uznaje, że najszybszym sposobem na osiągnięcie postępu nie jest budowa, lecz zakup – modernizacja już istniejących fabryk. Wspierany przez przychylne fundusze inwestycyjne, rozgląda się za przedsiębiorstwami przemysłowymi dysponującymi powierzchnią użytkową, którą można przeznaczyć na produkcję robotów kołowych, czworonożnych i humanoidalnych.

Na szczycie listy znajdują się europejscy producenci samochodów. Po latach chińskiej konkurencji największy niemiecki producent jest bliski bankructwa. Jego kapitalizacja rynkowa spadła o 80 procent w stosunku do szczytowego poziomu sprzed ery pojazdów elektrycznych, osiągając 18 miliardów euro. Dla firmy Atlas, której wartość wynosi obecnie 13 bilionów dolarów, to niewielka kwota. Przynosi jednak ogromne korzyści. Niemieckie prawo pracy zmusiło producenta do utrzymania obecnie niepotrzebnie dużej siły roboczej. Nie ma już możliwości wypłacania im wynagrodzeń, a akcjonariusze od dwóch lat aktywnie poszukują wyjścia z tej sytuacji. Dla firmy poszukującej zaawansowanych technologicznie zakładów produkcyjnych, które pozwoliłyby na produkcję dziesiątek milionów robotów rocznie, jest to idealna okazja.

Berlin nie zgadza się. Blokuje sprzedaż ze względów bezpieczeństwa narodowego, ale osoby z wewnątrz wiedzą, że chodzi tu raczej o dumę narodową.

Atlas nie ustępuje. Dyrektor generalny dzwoni do prezydenta USA, który już wcześniej publicznie stwierdził, że ten, kto wygra w robotyce, wygra w gospodarce, oraz że Chiny działają szybciej, niż Waszyngton jest w stanie tolerować. W ciągu siedemdziesięciu dwóch godzin Biały Dom ogłasza niebotyczne cła na europejski import samochodów. Oficjalnie działanie to nie ma nic wspólnego z próbą przejęcia producenta samochodów.

Trzy tygodnie później ogłoszono sprzedaż, choć przedstawiono ją jako partnerstwo. Państwo niemieckie obejmie 20-procentowy udział w nowym podmiocie, a dotychczasowy zarząd zachowa nominalną kontrolę. W komunikacie prasowym słowo „europejski” pojawia się jedenaście razy.

Za kulisami stery trzyma Atlas. Posiada on większościowy udział, prawa licencyjne do platformy produkcyjnej oraz prawo pierwokupu w przypadku wszelkich przyszłych podwyższeń kapitału. Zyski przepływają przez spółkę holdingową z siedzibą w stanie Delaware. Berlin zachowuje twarz, ale to właściwie wszystko.

Ten schemat powtarza się kilkakrotnie w ciągu następnych kilku miesięcy. Zarządy mają obowiązek działania w interesie akcjonariuszy, lecz gdy oferta znacznie przewyższa wartość rynkową, a alternatywą jest niewypłacalność, interesy akcjonariuszy są oczywiste. Producenci z branży zaawansowanych technologii – robotyka, lotnictwo, producenci specjalistycznych narzędzi – są przejmowani i restrukturyzowani jeden za drugim przez amerykańskie przedsiębiorstwa. Oficjalnym uzasadnieniem jest to, że takie działania chronią miejsca pracy i pozwalają utrzymać kluczowe zakłady na terenie Europy, ale w rzeczywistości Europa nie ma żadnej wiarygodnej kontrpropozycji.

Sierpień 2030 – upadek modelu

Stany Zjednoczone nie próbują zniszczyć Europy. Próbują pokonać Chiny w wyścigu, który uważają za kwestię egzystencjalną. Z perspektywy Caroline trudno jednak dostrzec różnicę.

Europa przeżyła już coś podobnego po kryzysie finansowym z 2008 roku. Zobowiązania socjalne rosną, podczas gdy wpływy z podatków maleją. Rządy zaciągają pożyczki na podstawie wzrostu gospodarczego, który nie nadchodzi. Kredytodawcy zaostrzają warunki kredytowe. Z każdym kolejnym krokiem możliwości decydentów politycznych stają się coraz mniejsze i gorsze.

W Paryżu minister finansów przedstawia Zgromadzeniu Narodowemu budżet, w który nikt w izbie, łącznie z nim samym, nie wierzy. Są trzy liczby, których po prostu nie da się pogodzić: wydatki socjalne zbliżają się do poziomu z czasów pandemii COVID-19, wpływy z podatku od osób prawnych spadły o 9%, a jedna dziesiąta budżetu jest przeznaczana na obsługę stale rosnącego długu. Jedynym sposobem na choćby udawanie, że wszystko da się utrzymać w ryzach, jest formułowanie całkowicie nierealistycznych założeń dotyczących wzrostu gospodarczego, które każdy natychmiast przejrzy.

Caroline ogląda to na telefonie podczas lunchu. Myśli o swoim bracie. Nie znalazł pracy. Ma dług studencki i żadnych oszczędności, więc wrócił do rodziców. Kilkoro jego znajomych postąpiło tak samo, a niektórzy zaczęli mówić o przeprowadzce do Wielkiej Brytanii, która – ku zaskoczeniu wielu – znacznie lepiej poradziła sobie z transformacją w kierunku sztucznej inteligencji niż większość krajów UE.

W ciągu miesiąca Moody’s umieszcza Francję na liście obserwacyjnej z perspektywą negatywną. S&P idzie w jej ślady. Samo obniżenie ratingu nastąpi później, ale rynek już to wycenił. Koszt zaciągania pożyczek przez rząd francuski gwałtownie odbiega od kosztów Niemiec, osiągając największą różnicę od czasu wprowadzenia wspólnej waluty. Rynki nie są już pewne, czy francuskie euro i niemieckie euro są tym samym ani czy strefa euro zdoła się utrzymać.

We wrześniu obsługa francuskiego długu przekracza 12 procent budżetu. W listopadzie agencje zaczynają przeprowadzać przeglądy na bieżąco, a nie co kwartał. Wkrótce potem następuje obniżenie ocen Włoch, Hiszpanii i Grecji. We wszystkich czterech krajach środki, które wcześniej napływały do skarbu państwa, przekierowano do amerykańskich bilansów, a pozostała podstawa opodatkowania jest niczym w porównaniu z rosnącymi kosztami opieki społecznej i zaciągania pożyczek. Przy każdej publikacji prognozy wzrostu gospodarczego są korygowane w dół.

Mniej więcej w tym samym czasie zaczynają pojawiać się pożyczki. Chiński fundusz wspierany przez państwo udziela linii kredytowej portugalskiemu bankowi infrastrukturalnemu. Drugi refinansuje transzę greckiego długu państwowego na warunkach, których żadna instytucja europejska nie jest w stanie zaoferować. Trzeci gwarantuje emisję długu hiszpańskiego samorządu regionalnego. W ujawnionej notatce Komisji ten schemat opisano jako „strategicznie motywowane rozmieszczenie kapitału”. Nikt nie jest do końca pewien, na czym polega ta strategia. Niektórzy analitycy uważają, że Pekin chce przejąć ASML lub zawrzeć umowę licencyjną dotyczącą EUV. Inni sądzą, że chodzi jedynie o to, by Europa i Stany Zjednoczone oddaliły się od siebie.

Wkrótce pojawiają się konsekwencje polityczne. Protesty się nasilają, aż w końcu przeradzają się w akty przemocy. Na ekranach w Berlaymont widać zamieszki w Paryżu i Rzymie. Biorą w nim udział głównie młodzi ludzie, których łączy niewiele przekonań poza tym, że system ich zawiódł. Partie populistyczne, często otwarcie sprzeciwiające się sztucznej inteligencji i Stanom Zjednoczonym, prowadzą w sondażach w większości krajów UE. Europa ulega fragmentacji. Europa Południowa potrzebuje pomocy z północy, ale nawet te kraje, które nie są całkowicie pogrążone w długach i teoretycznie mogłyby pomóc, takie jak Niemcy, borykają się z własnymi kryzysami wewnętrznymi.

Poszczególne części bloku zaczynają się oddalać. Słowacja przestała udawać, że traktuje Komisję poważnie w kwestiach innych niż handel. Polska i kraje bałtyckie, obawiając się Rosji i nie ufając już, że UE je uratuje, zacieśniają współpracę ze Stanami Zjednoczonymi. Kraje skandynawskie, które zbudowały własne centra danych i dzięki temu mają kartę przetargową, tworzą własną koalicję bez udziału Brukseli. Wiele osób w Wielkiej Brytanii dochodzi do wniosku, że Brexit mógł okazać się dobry w jednym aspekcie: teraz można łatwiej negocjować dwustronne umowy dotyczące sztucznej inteligencji z Waszyngtonem.

Po drugiej stronie Atlantyku sytuacja wygląda inaczej. W obliczu własnego sprzeciwu wobec sztucznej inteligencji administracja amerykańska wprowadziła gwarancje zatrudnienia i bezpośrednie transfery gotówkowe na skalę, o której Europa nie może nawet marzyć. Protesty tam nie ustały, ale rząd zyskał na czasie. Kontrast ten nie umknął uwadze europejskiej opinii publicznej ani europejskich ministrów finansów, którzy rozumieją, że amerykańska reakcja jest finansowana przez wzrost napędzany sztuczną inteligencją, którego ich gospodarki nie są w stanie zapewnić.

W styczniu 2031 roku euro znajduje się pod stałą presją. Kapitał opuszcza południową Europę i nie wraca. Europejski Bank Centralny (EBC) interweniuje, ponownie interweniuje, a następnie wyczerpuje się jego zapas wiarygodnych instrumentów. Pod koniec lutego deponenci włoskich i greckich banków przenoszą pieniądze na północ szybciej, niż EBC jest w stanie to zrównoważyć, a euro w obecnej formie nie jest już czymś, czego europejscy urzędnicy będą bronić w prywatnych rozmowach.

Marzec 2031 – między gigantami

Na początku 2031 r. władza skupia się w dwóch miejscach. Amerykańskie laboratoria wyznaczają granice w dziedzinie sztucznej inteligencji kognitywnej, a Chiny nadal dominują w dziedzinie sztucznej inteligencji fizycznej. Sama firma Atlas jest warta więcej niż wszystkie europejskie spółki giełdowe razem wzięte. Trzy największe amerykańskie firmy zajmujące się sztuczną inteligencją wydają na moc obliczeniową więcej niż Unia Europejska na obronność. Czołowy chiński producent humanoidów dostarcza w ciągu miesiąca więcej egzemplarzy niż Europa w ciągu roku.

Coraz bardziej napięte stosunki transpacyficzne sprawiły, że na pierwszy plan wysunął się Tajwan. Znajduje się tam większość zakładów produkcyjnych TSMC, w których powstają najnowocześniejsze na świecie chipy. W ciągu ostatniego roku pogłębiła się przepaść między amerykańską a chińską kognitywną sztuczną inteligencją, a wraz z nią wzrosło strategiczne znaczenie Tajwanu. W rezultacie drobne starcia między marynarkami wojennymi, które dwa lata temu miały miejsce być może raz na kwartał, obecnie zdarzają się co tydzień. Obie strony przetestowały publicznie platformy uzbrojenia sterowane przez sztuczną inteligencję, a te o większej mocy – prywatnie. W Waszyngtonie laboratoria i Departament Obrony są ze sobą tak ściśle powiązane, że rozróżnienie między nimi nie ma już większego znaczenia. W Pekinie integracja ta ma charakter bardziej formalny. Eksperci i analitycy regularnie używają słowa wojna, bez takich określeń jak „handlowa” czy „zimna”. W każdej ze stolic trzech lub czterech mężczyzn dysponuje uprawnieniami decyzyjnymi, które mogą doprowadzić do pełnego konfliktu.

Europa znajduje się w katastrofalnym stanie, nawet jeśli nikt na stanowisku urzędowym nie chce tego otwarcie przyznać. Polaryzacja szaleje, a model społeczny się rozpada. W krajach najbardziej dotkniętych szokiem związanym ze sztuczną inteligencją wzrost gospodarczy się zatrzymał. W innych krajach wzrost ten praktycznie odłączył się od dobrobytu. W państwach członkowskich, które zazwyczaj korzystają z kredytów o zmiennym oprocentowaniu, gwałtownie wzrosła liczba zaległości w spłatach kredytów hipotecznych. Europejski dług państwowy jest notowany na poziomach zwykle zarezerwowanych dla krajów, w których ludzie wożą gotówkę na taczkach. Kiedyś ekonomiści spierali się o różnicę w zamożności w porównaniu ze Stanami Zjednoczonymi: czy wynika ona wyłącznie z liczby przepracowanych godzin, a może to europejski standard życia jest lepszy? Teraz przestali, a osoby przybywające do Kalifornii dostrzegają różnicę już w kilka minut po wylądowaniu.

Europa ma jednak jeszcze jedną kartę w ręku. Po pięciu latach nieudanych prób zbudowania pionierskiego sektora sztucznej inteligencji nadal kontroluje jedyne wąskie gardło, przez które przebiega cały wyścig. ASML pozostaje jedyną firmą na świecie zdolną do produkcji sprzętu do litografii EUV, wykorzystywanego do wytwarzania najnowocześniejszych chipów. Bez dostępu do jej maszyn Stany Zjednoczone nie mogłyby dalej zwiększać swojej przewagi w dziedzinie sztucznej inteligencji. Mając dostęp do tego sprzętu, Chiny prawdopodobnie już dawno by je dogoniły.

Pekin poczynił realne postępy w zakresie krajowych maszyn DUVi i oczekuje się, że za rok rozpocznie masową produkcję. To jednak zbyt mało i zbyt późno: rok wydaje się teraz wiecznością, a technologia DUVi nie pozwala na produkcję najnowocześniejszych chipów, których potrzebują Chiny. Stany Zjednoczone posuwają się naprzód każdego dnia. Chiński rząd jest głęboko zaniepokojony tym, że na horyzoncie pojawia się superinteligentne AI, a nikt nie jest do końca pewien, do czego mogłaby zostać wykorzystana. Niektórzy doradcy obawiają się, że Stany Zjednoczone mogłyby wykorzystać wystarczająco zaawansowaną sztuczną inteligencję do zneutralizowania chińskiego kontrataku nuklearnego . Inni obawiają się, że takie systemy mogłyby stać się na tyle przekonujące, by zdestabilizować samą Partię. Przewaga Chin w dziedzinie robotyki jest realna, ale nie może złagodzić tych obaw.

Dlatego Pekin coraz mocniej opiera się na strategii, którą realizuje od dwóch lat. Pożyczki dla południowej Europy są coraz większe, a warunki coraz korzystniejsze. Kampanie informacyjne nasilają się. Europejscy przywódcy otrzymują sygnały dotyczące tego, jak mogą ostatecznie wyglądać bliższe stosunki: uprzywilejowany dostęp do rynku, wspólna produkcja robotów, miejsce przy stole, z którego Waszyngton w dużej mierze ich wykluczył. Po raz pierwszy wyraźnie wspomina się o firmie ASML i jej technologii EUV. Pięć lat traktowania przez Waszyngton jak wasala odcisnęło swoje piętno, a w kilku stolicach po raz pierwszy poważnie rozważa się alternatywę.

Chiny próbują odciągnąć Europę od Waszyngtonu i odnoszą sukcesy większe, niż jest to do przyjęcia dla Waszyngtonu. Pentagon uważa utratę kontroli nad ASML za zagrożenie porównywalne z rozprzestrzenianiem broni jądrowej. Biały Dom postanawia, że potrzebuje bezpośredniej kontroli nad tą firmą już teraz, póki ta opcja jeszcze istnieje. Apel jest skierowany do trzech krajów, które mogą to powstrzymać: Holandii, gdzie znajduje się siedziba ASML, oraz Niemiec i Francji, bez których zgody żaden holenderski rząd nie mógłby podjąć decyzji.

Wiceprezydent USA przekazuje ofertę podczas 40-minutowej rozmowy telefonicznej prowadzonej za pośrednictwem bezpiecznej linii. Sama firma ASML zostanie włączona do wspólnej holendersko-amerykańskiej spółki holdingowej zarządzanej przez wspólną radę nadzorczą, w której Waszyngton będzie miał decydujący głos w sprawach produkcji, klientów i transferu technologii. W zamian Stany Zjednoczone oferują zastrzyk kapitałowy na skalę, której Europa nie jest w stanie dorównać, umożliwiający budowę szeregu nowych zakładów produkcyjnych na terytorium USA. Bardziej uderzające jest jednak to, że obiecują również bezpośrednie transfery gotówkowe dla obywateli europejskich, indeksowane na podstawie nadzwyczajnych zysków USA z AI. Początkowo kwoty te byłyby niewielkie, być może 100 euro na osobę rocznie, ale z czasem wzrosłyby.

Trzej europejscy przywódcy postanawiają nie wtajemniczać w sprawę pozostałych premierów i prezydentów państw członkowskich UE. Nie uważają tej oferty za akceptowalną i obawiają się, że inni będą wywierać na nich presję, by ją przyjęli. Kiedy grzecznie odrzucają ofertę, Biały Dom upublicznia ją i dodaje „kij” do „marchewki”. Jeśli UE nie podpisze umowy, cały region spadnie do poziomu 3 zgodnie z zasadą Frontier Inference Services Rule i straci wszelki dostęp – obecny i przyszły – do amerykańskiej sztucznej inteligencji. Stany Zjednoczone wiedzą, że mają wszystkie karty w ręku: dzięki swoim tajwańskim partnerom zgromadziły wystarczającą liczbę maszyn EUV i know-how w zakresie konserwacji, by obejść się bez dostępu do ASML dłużej, niż Europa może obejść się bez dostępu do najnowocześniejszej sztucznej inteligencji.

Kilka europejskich stolic zwraca się do Chińczyków, szukając kontrpropozycji, która dałaby im pole manewru do odmowy wobec Waszyngtonu. To, co otrzymują, nie jest tym, na co liczyli. Pekin doszedł do wniosku, że jego ofensywa dyplomatyczna nie wystarczy i że on również musi zmienić taktykę: warunki eksportu metali ziem rzadkich zostaną zrewidowane, jeśli Holendrzy podpiszą umowę z Waszyngtonem. Licencje na eksport robotów zostaną ponownie ocenione. Termin jest krótszy niż ten wyznaczony przez Amerykanów.

Europa ma teraz trzy opcje, a wszystkie są złe.

Jeśli podpisze umowę z Waszyngtonem, kontynent zrezygnuje ze swojej jedynej karty przetargowej i stanie się protektoratem amerykańskim we wszystkim oprócz nazwy, a jego pozostały przemysł upadnie, jeśli Chiny zrealizują swoją groźbę i wstrzymają eksport.

Jeśli sprzymierzy się z Pekinem, południe może przestać tonąć, a Unia być może przetrwa swój bezpośredni kryzys fiskalny. Jednak Europa przekaże Chinom klucze do przyszłości i spotka się z reakcją Waszyngtonu, której nie będzie w stanie wytrzymać – nawet z chińską pomocą. Poziom 3 byłby jedynie pierwszym ruchem.

Jeśli nie podpisze umowy z żadną ze stron, Europa nic nie zyska. Zamiast tego odczuje pełną niełaskę obu wielkich mocarstw jednocześnie. Ryzykuje utratę wpływów na granicach oraz kluczowych surowców dla przemysłu wytwórczego w tym samym czasie, co prawdopodobnie doprowadziłoby do rozpadu i tak już nadwyrężonej Unii.

Rada Europejska zwołuje nadzwyczajne posiedzenie. Po 14 godzinach osiągnięto niewielki postęp. Upoważnia ona delegację do udania się do Waszyngtonu z mandatem, o którym wszyscy obecni w sali wiedzą, że jest celowo niejednoznaczny. Wbrew zwyczajowej praktyce Rady ostateczną decyzję podejmą na miejscu sami przywódcy.

Spotkanie odbywa się we wtorek rano w budynku biurowym im. Eisenhowera (Eisenhower Executive Office Building). Na czele delegacji europejskiej stoją premier Holandii, prezydent Francji, kanclerz Niemiec, premier Polski, premier Hiszpanii oraz przewodniczący Rady Europejskiej z Włoch, z których każdemu towarzyszy minister spraw zagranicznych i doradca ds. bezpieczeństwa narodowego.

Amerykanie przybyli w podobnym składzie, z dodatkiem dwóch urzędników w tylnym rzędzie, których nie przedstawiono i którzy mają na uszach słuchawki.

Te słuchawki są podłączone do przełomowego modelu sztucznej inteligencji, który przeniknął do każdego europejskiego kanału, jaki tylko udało mu się znaleźć. Wie, co każdy z europejskich przywódców powiedział na posiedzeniu rządu w ostatni wtorek. Wie, który z nich ma romans, który jest leczony z powodu raka prostaty, a którego córka ma kłopoty z prawem. Wie, czego każdy z nich najbardziej się boi i czym jest gotów się poświęcić, by tego uniknąć. Europejczycy o tym nie wiedzą.

Caroline należy do zespołu wsparcia, który Komisja sprowadziła do Waszyngtonu. Siedzi w sali delegacji, dwa pokoje dalej, oglądając zamknięty przekaz na ekranie na ścianie.

Pod koniec poranka staje się jasne, że przywódcy nie są zgodni. Kanclerz Niemiec i premier Polski mocno naciskają na zawarcie porozumienia z Ameryką. Premier Hiszpanii chce nawiązać współpracę z Chinami, a prezydent Francji chce odrzucić obie propozycje. Premier Holandii wygląda na chorego, natomiast przewodniczący Rady z Włoch przez ostatnie trzy godziny prawie się nie odezwał.

W południe ogłaszają przerwę. Główni negocjatorzy rozchodzą się wraz ze swoimi delegacjami do bocznych sal. Caroline wychodzi z sali delegacji, by napić się kawy i oczyścić umysł.

Na korytarzu omal nie wpada na przewodniczącego Rady, który wyszedł sam z sali obrad. Nie ma na sobie marynarki, a krawat ma poluzowany. Jest niższy, niż sobie wyobrażała. Zatrzymuje się, gdy dostrzega jej identyfikator.

„Z Komisji?”.

„Z Dyrekcji Generalnej ds. Handlu i Bezpieczeństwa Gospodarczego, proszę pana”.

Patrzy na nią przez chwilę. „Proszę się ze mną przejść”.

Idą powoli. Jest znany z tego, że przed podjęciem ważnych decyzji konsultuje się w nieprzewidywalny sposób – z młodszymi pracownikami, dziennikarzami, swoim kierowcą. Niektórzy uważają to za urocze. Być może to przypadek, a być może nie, ale udało mu się przetrwać 40 lat w europejskiej polityce.

Mówi do Caroline: „W tej sali wszyscy przedstawiają argumenty, które powtarzają od dwóch lat. Już to wszystko słyszałem”. Patrzy na nią. „Co martwi panią najbardziej spośród tych trzech opcji?”.

Caroline zastanawia się, po czym odpowiada:

„Nieopowiedzenie się za żadną z nich wygląda na pozostawienie sobie otwartych możliwości. Ale tak nie jest. Musimy wybrać jedną opcję, zamiast po prostu pozwolić, by sprawy toczyły się same, i udawać, że jesteśmy ofiarami okoliczności. Nie możemy też dać Chińczykom aż takiej władzy. Więc to muszą być Amerykanie”.

Przewodniczący Rady powoli kiwa głową. Nie mówi, czy się zgadza. Klepie ją lekko po ramieniu, tak jak zrobiłby to wujek. „Dziękuję. Proszę napić się kawy”. Odwraca się i wraca w stronę sali obrad.

Caroline idzie do łazienki. Opłukuje twarz zimną wodą i patrzy na swoje odbicie w lustrze. Ręce jej drżą. Chwyta się krawędzi umywalki i czeka, aż drżenie minie. Przez małe, wysokie okno widzi fragment płaskiego i jasnego waszyngtońskiego nieba.

Na końcu korytarza sześć osób decyduje o losach kontynentu europejskiego. Nie wie, czy jej słowa będą miały jakiekolwiek znaczenie.

Podejrzewa, że nie.

Tego wieczoru wraca sama do hotelu. Jak na marzec w Waszyngtonie jest zimno. Myśli o swoim bracie. Myśli o kolacji w Hayes Valley sześć lat temu i o spokojnej pewności ludzi zgromadzonych przy stole, że świat wkrótce się zmieni.

Jej telefon wibruje.